Het ontstaan van Waddinxveen

Het verleden van Waddinxveen is mede bepalend voor de toekomst van Waddinxveen. Waddinxveen kent een lange geschiedenis. De oudste vermelding van het woord ‘Waddinxvene’ stamt uit een landverkoopakte uit 1233. Op 20 april 1233 verkoopt graaf Floris IV van Holland een wild veengebied langs de westelijke oever van de rivier de Gouwe ter ontginning aan een drietal kolonisten: Nicolaas van Gnepwijk en Herbaren van Aalsmeer en Woubrecht. Andere kolonisten kopen in 1244 een nabijgelegen veengebied dat noordelijker gelegen is, waar ze ook het land ontginnen en hun nederzettingen bouwen. De grens tussen de twee stukken land wordt gevormd door een landscheiding. Als de twee ontgonnen gebieden zich naar elkaar toe ontwikkelen ontstaat de noodzaak om ze van elkaar te onderscheiden en worden ze Noord- en Zuid-Waddinxveen genoemd. Tussen Noord- en Zuid-Waddinxveen ontstaat omstreeks 1340 het Oude dorp Waddinxveen met Kerk en later Regthuys.

Rond de 18e eeuw is steeds meer veenland afgegraven en nemen de veenplassen in omvang toe. De boerenbevolking verdwijnt uit de polders en vestigt zich gedeeltelijk in en om het dorp, aan de westelijke oever van de Gouwe. Alleen de veenarbeiders blijven in het plassengebied over. Ze vervaardigen klompen, houten gereedschap en meubels. Later komt uit deze kleinschalige industrie een grote papier- speelgoed- en meubelindustrie tot bloei. De bedrijvigheid in deze industrieën en in de scheepvaart langs en op de Gouwe is een reden dat de oeverwal in de 18e eeuw steeds bevolkter raakt. Hierdoor ontstaat lintbebouwing langs het water. Het maatschappelijke centrum verplaatst zich geleidelijk van het Oude dorp naar de oevers van de Gouwe.

Noord-Waddinxveen en Zuid-Waddinxveen, twee aparte gemeenten, worden onder de Franse bezetting van Napoleon samengevoegd tot één gemeente. Nadat een aantal jaren later in 1813 de Fransen verjaagd zijn, wordt de gemeente weer opgedeeld. In 1870 is er opnieuw een fusie en ontstaat Waddinxveen door het samenvoegen van drie afzonderlijke gemeenten: Noord- en Zuid-Waddinxveen en een groot deel van de gemeente Broek. Broek was een samenvoeging van de heerlijkheden Broek, Thuil en ’t Weegje, en Bloemendaal en Broekhuizen. Door ontginning en later inpoldering van diverse veenplassen groeien deze drie kernen in de 19e eeuw uiteindelijk aan elkaar tot het huidige Waddinxveen. Waddinxveen heeft daardoor geen gebruikelijke opbouw van één oude dorpskern.

In de jaren na de tweede wereldoorlog groeit Waddinxveen aanzienlijk: van ruim 8.500 inwoners in 1950 tot ongeveer 25.000 inwoners in 1990. De gemeente ontwikkelt zich snel en er wordt een aantal woonwijken bijgebouwd en steeds meer bedrijven vestigen zich op de aangelegde bedrijventerreinen. In 1964 wordt het voormalige gebied van Broek door een grenscorrectie bij Gouda gevoegd. Na 1990 stagneert de bevolkingsgroei van Waddinxveen, met anno 2015 25.657 inwoners. Niet alleen groeit de bevolking vanaf de jaren ’60, ook de samenstelling verandert. De komst van inwoners uit de omliggende steden zorgt voor een meer heterogene samenstelling.

Waddinxveen kent eind 20e eeuw twee kernen, rondom de Dorpstraat (‘Dorp’) en rondom de Gouwe (‘Brug’). De totstandkoming van een nieuw (winkel)centrum heeft tientallen jaren politieke en publieke discussies gegeven in Waddinxveen. Het Gouweplein – het nieuwe (winkel)centrum van Waddinxveen – wordt uiteindelijk op 20 november 2014 geopend, op het voormalig terrein van voetbalvereniging Be Fair. Het Gouweplein biedt ruimte aan winkels, horeca en dienstverlening en er is ruimte voor sociaal culturele voorzieningen, woningen en parkeergelegenheid.